O procesie uczenia się języków obcych w Czytaj z UW

– Skuteczna nauka języka obcego to nie tylko stosowane metody, ale także, a może choćby przede wszystkim, sposoby myślenia o tym, jak uczyć się języka i czym ten język jest – mówi prof. Radosław Kucharczyk z Wydziału Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego. W kolejnym odcinku V serii Czytaj z UW naukowiec poleca książkę Macieja Smuka „Od przekonań do teorii subiektywnych w nauce języków obcych”.

Prof. Radosław Kucharczyk pracuje w Instytucie Romanistyki na Wydziale Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego. W swojej działalności naukowej zajmuje się glottodydaktyką, ze szczególnym uwzględnieniem społecznych uwarunkowań procesu uczenia się i nauczania języków obcych. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się na rozwijaniu kompetencji różnojęzycznej oraz mediacji jako jednej z kluczowych umiejętności w kształceniu językowym.

Na Uniwersytecie Warszawskim pełni również funkcję przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. Nauczania Języków Obcych i Certyfikacji Biegłości Językowej. w tej chwili na UW certyfikacja obejmuje ponad 40 języków obcych na pięciu poziomach biegłości.

Nie tylko metody nauczania

Książka Macieja Smuka Od przekonań do teorii subiektywnych w nauce języków obcych, wydana w 2025 roku przez wydawnictwo Universitas, to monografia naukowa łącząca zagadnienia z zakresu glottodydaktyki, psychologii poznawczej i społecznej. Autor podejmuje w niej temat wpływu osobistych przekonań i wyobrażeń na proces uczenia się języków obcych.

– Z autorem znamy się już od ponad 20 lat. Razem zaczynaliśmy studia doktoranckie, razem pracujemy w Instytucie Romanistyki i wiele godzin spędziliśmy na dyskusjach o dydaktyce nauczania języków obcych, o tym, jak uczyć i co zrobić, aby uczenie się i nauczanie języków obcych było procesem o wiele bardziej skutecznym – mówi prof. Radosław Kucharczyk.

Jak podkreśla naukowiec, książka jest mu szczególnie bliska również ze względu na podejmowaną tematykę, która wiąże się bezpośrednio z jego zainteresowaniami badawczymi.

Publikacja nie jest poradnikiem szybkiej nauki języków. Zachęca natomiast do zastanowienia się nad tym, dlaczego określone metody uznajemy za skuteczne, skąd czerpiemy wiedzę o uczeniu się języków i w jaki sposób nasze przekonania wpływają na osiągane rezultaty.

– Autor książki pokazuje, iż każdy z nas posiada własne przekonania czy też wyobrażenia o nauce języków obcych, które wpływają na to, jak tych języków się uczymy, na decyzje, które w czasie procesu uczenia się języka podejmujemy, a tym samym na efekty naszej nauki – wyjaśnia prof. Radosław Kucharczyk.

Sposoby poznania

W swojej książce Maciej Smuk przedstawia trzy sposoby poznania, które wpływają na proces uczenia się języków obcych: przekonania, teorie subiektywne oraz reprezentacje społeczne.

– Przekonania to pojedyncze, często intuicyjne sądy dotyczące rzeczywistości. Przykładem może być przeświadczenie, iż znajomość gramatyki jest najważniejszym elementem nauki języka obcego – wyjaśnia prof. Kucharczyk.

Teorie subiektywne stanowią bardziej rozbudowane systemy wyjaśniania świata, kształtowane na podstawie osobistych doświadczeń, obserwacji oraz informacji pochodzących od innych osób. Mogą obejmować przekonania, iż dzieci uczą się języków lepiej niż dorośli, niektóre osoby nie mają talentu językowego, a najlepszym sposobem opanowania języka jest pobyt za granicą.

Trzecią kategorią są reprezentacje społeczne, czyli sposoby postrzegania rzeczywistości podzielane przez członków określonej grupy społecznej.

– Wpływają one na to, co uznajemy za oczywiste i powszechnie obowiązujące. Przykładem może być funkcjonujące wśród polskojęzycznych osób przekonanie, iż język angielski jest łatwy, a francuski trudny – uzupełnia.

Niewątpliwie istotną część książki stanowi przeprowadzone przez autora badanie empiryczne poświęcone teoriom subiektywnym i reprezentacjom społecznym dotyczącym nauki języków obcych. Autor przeprowadził podłużne badanie jakościowe wśród studentów Instytutu Romanistyki UW.

– To, co chciałbym szczególnie podkreślić, to fakt, iż Maciej Smuk potrafi pisać w sposób prosty o rzeczach naprawdę trudnych i złożonych. I stosuje przy tym styl jedyny w swoim rodzaju – podkreśla prof. Radosław Kucharczyk.

Książka Od przekonań do teorii subiektywnych w nauce języków obcych jest skierowana przede wszystkim do nauczycieli i lektorów języków obcych, studentów glottodydaktyki, filologii i pedagogiki, a także wszystkich osób zainteresowanych psychologicznymi uwarunkowaniami uczenia się i nauczania.